Alleen bij voldoende presteren...

Het formele begrip hoogbegaafdheid is verbonden met een IQ-score. Zonder IQ-test kan officieel niet worden vastgesteld of iemand hoogbegaafd is. Zo’n IQ-test moet door een daartoe gekwalificeerd psycholoog worden afgenomen om geldig te zijn.
Daarnaast menen velen dat je pas hoogbegaafd bent als je het door je prestaties laat merken. Renzulli noemde als extra criteria een grote motivatie en een grote creativiteit. Dat versterkt het effect dat hoogbegaafdheid bij uitstek iets is dat alleen door derden kan en mag worden vastgesteld. Als externe deskundigen je prestaties onvoldoende vinden, ben je domweg niet hoogbegaafd.
Daarmee wordt wel eens met het badwater ook het kind weggegooid.

...of vanwege persoonlijkheidskenmerken?

Er is uitgebreide literatuur over de bijzondere persoonlijkheidskenmerken van hoogbegaafden, zie de andere bladzijden van ben ik Xi evenals 'Xidentiteit' en 'extra bronnen'.
Die kenmerken kunnen zeer herkenbaar zijn, of iemand nu een IQ-test heeft gedaan of niet. Ook al is er onder hoogbegaafden sprake van een enorme variëteit. Veel hoogbegaafden blijken zeer sensitief te zijn. Ook kan het zijn dat ze geen academische titel hebben, net zo min als een academicus meestal hoogbegaafd zal zijn.

Extra intelligentie

Kuipers & Van Kempen gebruikt de term eXtra intelligent (Xi) om aan te duiden dat iemand door zijn/haar omgeving en door zichzelf als bijzonder intelligent mag worden beschouwd, zonder dat expliciet het IQ bekend of gemeten is. Je kan jezelf in dat signalement herkennen, ook als je geen IQ-test hebt afgelegd, of je IQ-score niet hoog genoeg was voor het etiket hoogbegaafdheid. Als de herkenning een emotionele ervaring is, blijkt het in onze ervaring de moeite waard om je in het onderwerp Xi en hoogbegaafdheid te verdiepen.

Wij willen je gelegenheid bieden tot die verdieping, als sleutel om jezelf (of een bekende) beter te begrijpen. Vanuit dat betere begrip kan je er voor kiezen om je mogelijkheden in werk en privéleven beter tot uitdrukking te brengen. Daar heb je niet het goedkeurend oordeel ‘hoogbegaafd’ van een externe deskundige voor nodig, noch hoef je je door een ervaring van ‘afgekeurd zijn’ blijvend te laten knechten.

Een paradigmatische keuze

Sommige mensen vinden het dubieus om iemand vanuit de eigen beleving conclusies over de eigen intelligentie te laten trekken;
'Daar kan toch alleen een externe deskundige door middel van diverse testen een betrouwbare uitspraak over doen?'
'Straks vindt iedereen zichzelf hoogbegaafd!'

Het blijkt een principiële kwestie, een paradigmatische keuze, of hoogbegaafdheid alleen via het extern meten van prestaties kan worden vastgesteld, of dat een individu zich afdoende in de specifieke persoonskenmerken kan herkennen om zeker te weten dat hij/zij 'hoogbegaafd' is.
Wij kiezen voor deze laatste visie en benadrukken dat Xi (of hoogbegaafdheid) een karakteristiek aspect van iemands identiteit is. Formele prestatiemeting via een IQ-test blijkt vaak als een beperkt (en beperkend) venster op de persoon te werken.

IQ-test niet altijd functioneel

Want een IQ-test meet naar onze overtuiging niet alleen IQ, maar ook je vermogen om zo'n test af te leggen. Uit eigen ervaring weten wij dat zeer intelligente mensen de test niet altijd succesvol afleggen. Ze falen bijvoorbeeld in een volle examenzaal, maar kunnen het onder andere omstandigheden opeens wel.
Daarnaast laat Gardner via zijn concept meervoudige intelligenties zien dat er verschillende soorten intelligentie bestaan, terwijl maar enkele soorten via de IQ-test worden gemeten.
Verder biedt de uitkomst van een IQ-test doorgaans weinig houvast bij het vinden van een antwoord op de vraag: 'Hoge score, maar wat nu?'

Via herkenning tot expressie

Onze keuze voor de term 'extra intelligentie', oftewel Xi, biedt de ruimte om je te herkennen in karakteristieke kwaliteiten, zoals wij die in de literatuur en de praktijk zijn tegengekomen. Vanuit het houvast van die herkenning kan je op zoek gaan naar je eigen patronen in de hantering van je extra intelligentie in verleden, heden en toekomst.

Het is een heerlijk gevoel om je mogelijkheden tot uitdrukking te brengen.

naar boven