Inleiding

Omdat Extra Intelligentie (Xi) nu eenmaal per definitie extra is, zal een Xi-er die zijn/haar eigen gang gaat altijd opvallen. Al op jonge leeftijd ontstaat er daardoor irritatie en onbegrip in de omgeving. Dit leidt tot meer of minder expliciete kritiek op het relatieve 'teveel' van wat dan ook. Er zijn patronen in die kritiek te herkennen, vanwege de typische eigenschappen van Xi-ers. Mary-Elaine Jacobsen noemt in haar boek "the Gifted Adult" een top-10 verwijten die allemaal de bedoeling hebben om een Xi-er weer terug in andermans gareel te krijgen.

Voor veel Xi-ers is dat in de loop der jaren en door pijnlijke confrontaties ook zo gaan werken: als ze het verwijt horen, houden ze zich automatisch gedeisd. Want het zijn dooddoeners, die bij de aangesprokene een schuldgevoel oproepen. Soms ben je er inmiddels zelf ook van overtuigd dat de kritiek terecht is, en dat je je moet schamen. Vaak roept het een dof gevoel van beklemming en frustratie op.

Om die betovering te verbreken, staan hiernaast vier van de top 10 verwijten, met hun oorzaak en een alternatief weerwoord om ruimte voor je eigen aanpak te claimen.
Het is geen standaard ideaal weerwoord. Ook het genoemde schuldgevoel hoeft niet bij iedereen precies zo gevoeld te worden. Het gaat mij om het aangeven van de richting om het effect bewust te maken en om ruimte te creëren voor een andere reactie op het verwijt.

De toelichting is om praktische redenen beknopt gehouden. Gegeven je eigen situatie is over ieder punt in een persoonlijk gesprek veel meer te zeggen.

Relatie met Xi

De vijf kenmerken van Xi zijn per stuk of in combinatie in de verwijten terug te vinden. Grenzeloosheid of intensiteit is bij veel verwijten een aspect. Men vindt Xi-ers al gauw 'te ...'. Feitelijk gezien is de constatering juist, dat het gedrag verder gaat dan normaal. Dat het 'te ...' is, wordt een waarde oordeel.

De levenskunst voor een Xi-er is om enerzijds zich bewust te zijn van de referenties van zijn/haar normale omgeving, anderzijds zichzelf de ruimte te verschaffen om volgens de eigen 'maatvoering' tot expressie en zelfverwerkelijking te komen.

De overige 6 verwijten

De overige 6 verwijten staan in het genoemde boek van Mary-Elaine Jacobsen.
Een tabel van de Top-10 staat op deze webpagina. Daar staat ook de knop om het artikel te downloaden dat Willem hierover geschreven heeft.

naar boven

Verwijt, schuldgevoel, nieuw antwoord, toelichting

Verwijt nr.10: "Moet het allemaal zo snel?"
Schuldgevoel: "Ik ben weer te ongeduldig."
Nieuw antwoord: "Dit is mijn normale tempo."
Toelichting: Als Xi-er gaan je denkprocessen extra snel, met beelddenken supersnel. Anderen kunnen daardoor in verwarring raken en vrezen dat je iets ondoordachts zal gaan doen. Verre van dat: maar waarom tijd verspillen als het allemaal al duidelijk is? Er is nog zoveel interessants te beleven!

Verwijt nr. 9: "Kan je je niet gewoon tot één richting beperken?"
Schuldgevoel: "Ik moet echt kiezen, anders komt er niets van mij terecht."
Nieuw antwoord: "Nee, dat werkt niet voor mij."
Toelichting: Men vindt dat je een beroepsrichting moet kiezen en in die richting moet doorgaan. Voor een Xi-er is dat zelden een manier om duurzaam plezier in het werk te houden. Door de snelheid van inzicht en overzicht en de voortdurende behoefte aan nieuwe prikkels, raakt een Xi-er na zekere tijd uitgekeken op een (deel van een) vakgebied en verliest motivatie en gevoel zinvol bezig te zijn.
Inderdaad kunnen daardoor breuken in een carrièrelijn met financiële gevolgen ontstaan, maar daar staat een groter en meer duurzaam gevoel van voldoening in het werk tegenover. Bovendien is het vaak een aanknopingspunt voor een vakgebied overstijgende en originele visie op een probleem- of onderzoeksveld.
Xi-ers zijn graag multidisciplinair.

Verwijt nr. 5: "Waar haal je het vandaan!?"
Schuldgevoel: "Ik heb een te grote fantasie, ik moet meer mijn mond houden."
Nieuw antwoord: "Gewoon een ingeving."
Toelichting: Samenhangend met hun grote sensitiviteit, hebben de meeste Xi-ers een uitstekende intuïtie. Alleen weten ze dat vaak niet meer: gezagsdragers vinden het meestal niet leuk, als je laat merken dat je weet wat ze denken. Xi-kinderen krijgen daar al vroeg last mee, en stoppen met het toelaten van hun intuïtie. Daarmee verlies je helaas ook een bron van inspiratie en motivatie. Het loont om als volwassene opnieuw contact met je intuïtie te maken en er op te leren vertrouwen, ook al blijft het mensen verbazen en soms irriteren.
Een andere "ingevingsbron" voor ideeën wordt gevormd door een vermogen tot beelddenken. Soms is moeilijk te scheiden of het idee door beelddenken, of vanuit intuïtie is ontstaan.

Verwijt nr. 2: "Je bent altijd zo gedreven!"
Schuldgevoel: "Ik draaf kennelijk weer door, ik moet niet zo opgefokt doen."
Nieuw antwoord: "Dat klopt, ik heb mijn focus en nog een hoop te doen."
Toelichting: Het hoort bij de aard van de Xi-er om altijd urgentie te voelen bij datgene waar hun aandacht zich op richt. Het is een aspect van onze grenzeloosheid. Als we een missie hebben gevonden, richt de urgentie en motivatie zich daarop tot dat doel bereikt is. Zonder missie is de focus meer toevallig en bestaat zolang het onderwerp nog interessant is: Zeer intensief ergens mee bezig zijn, en zodra je weet wat je wilde weten, het onderwerp als een baksteen laten vallen. Dat kan andere mensen verbazen of ergeren, maar is voor Xi-ers normaal gedrag.