De 'extra' stijl van interactie
Eind 2008 realiseerden we ons dat Xi-ers vaak een relatief extreme positie innemen bij hun interactie, gegeven hun stijlvoorkeur voor 'taakgerichtheid' of 'mensgerichtheid': een aanduiding voor of je in je dagelijks leven en handelen vooral aandacht geeft aan de inhoudelijk optimale vervulling van een taak, of aan de mensen waarmee je op een of andere wijze verbonden bent.
Het begrip mensgerichtheid wil ik hier specificeren als invoelingsvermogen of empathie: het vermogen om je in het perspectief of de gevoelswereld van iemand anders te verplaatsen.
Omdat één van de karakteristieken van Xi-ers hun neiging tot grenzeloosheid is, lijken hun persoonlijke eigenschappen vaak uitvergroot: zoals je intelligentie 'extra' is, geldt dat voor meer eigenschappen.
|
 |
Dus als Xi-ers binnen hun populatie relatief taakgericht of relatief empathisch zijn, is er eigenlijk sprake van extra taakgerichtheid (Xt) respectievelijk extra empathie (Xe). Hierbij wordt afhankelijk van de wisselwerking met hun omgeving 'extra voordeel' bereikt, of er ontstaat een escalatie, waarbij het gedrag van de Xi-er door de omgeving of door een deskundige als ongewenst of zelfs als een stoornis wordt benoemd.
Hoe verschillend extra taakgerichtheid en extra empathie zijn, toont zich als je de karakteristieke eigenschappen vergelijkt:
Merk op dat de karakteristieken extra onderscheidend zijn doordat de natuurlijke intensiteit en gedrevenheid van de Xi-er een eigenschap steeds een stukje uitvergroten, waardoor de consequenties ervan radicaler zijn.
|
Wat zijn de karakteristieken van extra taakgerichtheid (Xt)?
1. Het plan of de taak moet worden uitgevoerd en wat daarbij in de weg staat is per definitie minder belangrijk.
2. De Xt-er heeft een sterke behoefte aan structuur om de taak optimaal uit te voeren.
3. Mensen worden beoordeeld op hun feitelijke spreken en handelen. Non-verbale signalen spelen daarbij niet of nauwelijks een rol.
4. Er is een sterk vermogen om concrete situaties te hanteren, ten koste van een vermogen om ervaringen te generaliseren.
5. Overprikkeling van de zintuigen leidt bij een Xt-er gemakkelijk tot heftige opwinding.
6. Er is weinig tolerantie voor gedrag in de omgeving dat niet aansluit op de eigen taakgerichtheid.
7. De Xt-er voelt zich ongemakkelijk bij politieke spelletjes of andere situaties waar iemands spreken en handelen niet rechtstreeks de intentie weergeeft.
|
|
Wat zijn de karakteristieken van extra empathie (Xe)?
1. Een Xe-er kan zijn/haar invoelingsvermogen praktisch gesproken niet 'uitzetten'.
2. Een Xe-er is geneigd geen bewust onderscheid te maken tussen eigen en bij een ander ingevoelde gevoelens.
3. Wat de ander denkt of voelt is belangrijker dan wat die ander doet.
4. De verwerking van ingevoelde informatie over de ander kan de verwerking van eigen gedachten en gevoelens van de Xe-er gemakkelijk wegdrukken.
5. De Xe-er voelt zich al snel verantwoordelijk voor een ander.
6. De behoefte om de ander te helpen kan ten koste gaan van het doen van dingen die voor de Xe-er zelf van belang zijn.
7. Het is pijnlijk als de ander geen invoelingsvermogen toont.
naar boven
|
Doorschieten naar 'extra extra'
Wanneer de beide 'partijen' op het werk of privé in een relatie terecht komen (tegenpolen trekken elkaar aan) blijken ze soms moeite te hebben om die 'vreemde' eigenschappen bij de ander op waarde te schatten en optimaal te hanteren.
Bij ongenoegen kan die spanning wederzijds makkelijk escaleren, omdat de Xt-er dan geneigd is 'extra extra taakgericht' (XXt) te worden en de Xe-er 'extra extra empathisch' (XXe).
In de terminologie van het Kernkwadrant leidt overdrijving van de kwaliteit tot teveel van het goede, een vervorming. Daarop wordt wederzijds allergisch gereageerd, wat de vervorming meestal versterkt.
|
|
Hantering en meer informatie
Door het besef van de karakteristieken van Xt en Xe gedrag en hun mogelijke vervorming tot XXt en XXe, kunnen situaties die tot stagnatie leiden of hebben geleid beter herkend, begrepen en gehanteerd worden; dat lucht geweldig op.
Daarnaast is aan de orde in welke mate het eigen 'extreme' gedrag situationeel blijkt te zijn – bijvoorbeeld in een andere situatie niet problematisch is of wordt – of dat een sterke mate van Xt of Xe min of meer een constante karakteristiek is.
Bij extra bronnen is er een aparte pagina met meer informatie over Xt en Xe en met een verwijzing naar twee artikelen die kunnen worden gedownload.
|
